Powszechnie wiadomym jest, że zarówno publiczna służba zdrowia jak i sądownictwo w Polsce nie są najszybszymi i najbardziej sprawnymi instytucjami. Sprawy sądowe potrafią trwać latami. Rzecz jasne nie zawsze winnym jest system sądownictwa. Nierzadko same strony dążą do przedłużenia postępowania, szczególnie w sprawach o zapłatę czy w takich, gdzie nie zależy im na czasie. W tym artykule nie przeczytasz jednak jak przedłużyć postępowania – przeczytasz natomiast co zrobić, jeżeli Twoja sprawa ciągnie się jak flaki z olejem a sąd nie daje znaku życia od wielu miesięcy.
Podstawa prawna oraz o tym kto jest uprawniony do złożenia skargi na przewlekłość postępowania sądowego
Skarga na przewlekłość postępowania uregulowana jest w ustawie z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki. Prawo to gwarantuje nam Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w art. 45, który zapewnia każdemu prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, a także przez art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki: Strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). Ustęp 2 ww. przepisu stanowi natomiast, że dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie albo czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.
Tytułem przykładu, należy przytoczyć treść tezy postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2021 r. (sygn. akt I NSP 32/21) zawierającej pojęcie przewlekłości postepowania: Przewlekłość jest pojęciem odnoszącym się do konkretnego zdarzenia, które po wnikliwej analizie należałoby uznać za nadmiernie rozciągnięte czasie i niezasadnie przedłużające się. Co do zasady przewlekłość jest pojęciem względnym i zawsze musi być odnoszona do konkretnych realiów sprawy i przyjętego trybu postępowania. Należy także nadmienić, że w orzecznictwie wskazuje się, że jedynie nadmierne odstępstwa od czasu koniecznego do wykonania określonych czynności sadowych, prac i procedur mogą być uznawane za tworzące stan nieuzasadnionej zwłoki. Za przejaw naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki uważa się wielomiesięczną (co najmniej roczną) bezczynność sądu polegającą na przykład na niewyznaczaniu rozprawy, także rozprawy apelacyjnej, oczywiście jeśli nie zachodzą okoliczności usprawiedliwiające opóźnienie.
Jednakże powyższe postanowienie należy ocenić krytycznie z uwagi na czas, jaki wskazał Sąd Najwyższy – co najmniej roczna bezczynność. Jest to absurd. Roczna bezczynność sądu przekracza jakiekolwiek pojęcie, w szczególności biorąc pod uwagę, że po drodze mogły być już epizody kilkumiesięcznej bezczynności sądu. W szczególności postępowanie karne powinno toczyć się szybko, zarówno z punktu widzenia oskarżonego jak i nieuchronności kary. W postępowaniu karnym podejrzani/oskarżeni mogą być tymczasowo aresztowani przez wiele miesięcy a nawet lat. Organy ścigania przecież mają czas, żeby zbadać sprawę… a co z domniemaniem niewinności? A co jeśli tymczasowo aresztowany jednak okaże się niewinny?
Właściwość rzeczowa, czyli jaki sąd rozpatruje sprawę
Wracając do tematu przewlekłości postępowania sądowego – skargę składamy do sądu przełożonego (nadrzędnego) nad tym, gdzie toczy się sprawa. Dla przykładu – sprawa toczy się w sądzie rejonowym – skargę wnosimy do sądu okręgowego.
Skargę wnosimy za pośrednictwem sądu, w który sprawa się toczy. Po ludzku – adresujemy i wysyłamy do sądu gdzie nasza sprawa się toczy a sąd ten przekazuje akta do sądu wyżej.
O co można złożyć wniosek?
Oczywiście skarga musi czynić zadość wymaganiom pisma procesowego. Ponadto – skarga powinna zawierać żądanie stwierdzenia przewlekłości postępowania oraz przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie.
Skarga może zawierać żądanie wydania sądowi rozpoznającemu sprawę albo prokuratorowi prowadzącemu lub nadzorującemu postępowanie przygotowawcze zalecenia podjęcia w wyznaczonym terminie odpowiednich czynności oraz zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej, o której mowa w art. 12 ust. 4 (art. 6 ustawy).
Tak naprawdę sama skarga to sztuka dla sztuki, jeżeli nie zamieścimy w niej dwóch ostatnich wniosków. Polecenie wykonania czynności nie wymaga dalszego rozwinięcia. Natomiast z pewnością drogi czytelniku chciałbyś się dowiedzieć co to za suma pieniędzy której możesz się domagać.
Jest to przede wszystkim rodzaj zadośćuczynienia za szkody moralne (i nie tylko) jakich doznałeś w wyniku wielomiesięcznej bezczynności sądu.
Zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2021 r. (sygn. akt I NSP 10/21) przyznanie odpowiedniej sumy pieniężnej na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki stanowi sankcję dla państwa za wadliwe zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości oraz rekompensatę dla skarżącego za krzywdę moralną spowodowaną przewlekłością postępowania. Następuje w wysokości proporcjonalnej do wielkości zwłoki, jej przyczyn oraz dotkliwości dla skarżącego. Odpowiednia suma pieniężna pełni rolę swoistego zadośćuczynienia za stres i frustrację, spowodowane przewlekłością postępowania sadowego.
Przyznana suma pieniężna może wynosić od 2 000 zł do 20 000 zł. Wymiar tej „kary” zależy od konkretnej sprawy, a podstawowe przesłanki wskazaliśmy powyżej.
Jakie są koszty takiej skargi?
Opłata od skargi na przewlekłość postępowania wynosi 200 zł. Zostanie ona jednak zwrócona, jeżeli sąd nadrzędny uwzględni nasza skargę. Taką regulację należy ocenić słusznie, a nawet postulować nieznaczne zwiększenie tej kwoty. Strona powinna się dwa razy zastanowić zanim złoży taką skargę. W toku postępowania niejeden krewki powód czy pozwany składać by chciał taką skargę po miesiącu bezczynności. Ale bądźmy realistami – postępowania cywilne (karne nieco mniej, ale tutaj też zależy od sprawy) nie należą do najszybszych i raczej się to prędko nie zmieni. Braki w obsadzie sędziów, wadliwe procedury a także strony dążące do przedłużenia postępowania – ta kumulacja potrafi doprowadzić sądy do bolesnej obstrukcji.
