Twoje dziecko się usamodzielniło? Wyprowadziło się z domu i nie masz z nim kontaktu? A mimo to płacisz mu alimenty zasądzone X lat temu? Zadajesz sobie pytanie do kiedy trwa obowiązek alimentacyjny i kiedy możesz zaprzestać płacenia alimentów? Obowiązek alimentacyjny trwa tak długo, aż nie zostanie uchylony przez sąd – obowiązek ten nie wygasa z mocy prawa. Nie wygaśnie też automatycznie po przekroczeniu przez dziecko określonej granicy wieku, np. pełnoletności. Natomiast pierwszym krokiem jaki musisz wykonać, aby ten obowiązek znieść to złożenie pozwu o uchylenie alimentów. Kiedy możesz to zrobić i w jaki sposób – dowiesz się po lekturze niniejszego artykułu.
Obowiązek alimentacyjny
Czym jest obowiązek alimentacyjny oraz dlaczego jesteś zobowiązany do płacenia alimentów na dorosłe dziecko przeczytasz w dwóch poniższych artykułach:
Obowiązek alimentacyjny – czyli kiedy i od kogo możemy domagać się alimentów?
Do kiedy trzeba płacić alimenty na dorosłe dziecko?
Zatem bez dublowania tematów – przejdźmy do szczegółowego omówienia sytuacji, w których możesz żądać uchylenia obowiązku alimentacyjnego względem dziecka.
Kiedy i jak zakończyć obowiązek alimentacyjny, czyli co zrobić, aby nie płacić alimentów na dorosłe dziecko
W niniejszym akapicie dokonamy przeglądu orzeczeń w zakresie przesłanek wyłączających obowiązek alimentacyjny rodzica. Podstawową przesłanką, kiedy możesz przestać płacić alimenty na dorosłe dziecko (rzecz jasna po wyroku sądu) jest jego usamodzielnienie się. Czyli przypadki kiedy dziecko ma zawód, stałą pracę lub nawet znalazło bogatego partnera, który je utrzymuje.
Przykładowe uchylenie obowiązku alimentacyjnego z uwagi na usamodzielnienie się, mimo „chęci” dalszej nauki znajdujemy w wyroku Sądu Rejonowego w Otwocku z dnia 18 listopada 2019 r. III RC 79/19: Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należało podkreślić, że zasadnym jest uchylenie obowiązku alimentacyjnego J. Ł. względem jego pełnoletniej córki Ż. M. Pozwana ma wyuczony zawód technik usług kosmetycznych, pracuje ponad 2 lat (od 5 stycznia 2017 r.) w Salonie (…) prowadzonym w formie spółki z o.o. razem ze swoją matką i siostrą A. M. Pozwana jest wspólnikiem w ww. spółce. Pozwana z uwagi na pracę w salonie kosmetycznym może czerpać środki finansowe potrzebne na swoje utrzymanie. Pozwana wprawdzie od października 2018 r. podjęła dalszą naukę na studiach w Wyższej Szkole (…) w W. na kierunku kosmetologia, jednakże jest to nauka w trybie niestacjonarnym. W ocenie Sądu pozwana, z uwagi na to iż wcześniej rozpoczynała naukę na kierunku fizjoterapia, następnie na kierunku florystyka, oraz na kierunku opiekun medyczny, żadnych z tych kierunków nie ukończyła – wobec powyższego nie daje żadnych gwarancji że obecnie podjętą naukę ukończy o czasie.
Usamodzielnieni się jest także przedmiotem uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego w Grudziądzu z dnia 30 października 2019 r. w sprawie III RC 238/19: Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, iż w ocenie Sądu nastąpiła istotna zmiana stosunków, która uzasadniała uchylenie obowiązku alimentacyjnego. Aktualnie należy uznać, że pozwany uzyskał już możność samodzielnego utrzymania się. W 2017 r. ukończył bowiem studia licencjackie na kierunku „matematyka”, które pozwoliłyby mu na podjęcie zatrudnienia. Pozwany powinien był do końca roku akademickiego 2018/2019 ukończyć również studia magisterskie, a jedynie z powodu dokonania zmiany kierunku studiów i ponownego rozpoczynania studiów drugiego stopnia, okres ten przedłużył się o rok.
Zgodnie z powyższymi wyrokami – dziecko po osiągnięciu odpowiednich kwalifikacji może stać się samodzielne. Niejednokrotnie można spotkać się z „pijawkami”, które twierdzą, że pieniądze od rodziców po prostu im się należą, mimo, że często zarabiają już więcej od swoich rodziców (patrz również ostatni kazus). Wydaje się, że takie przypadki powinny jak najszybciej trafiać do wymiaru sprawiedliwości.
Kolejna sytuacja, w której możesz żądać uchylenia świadczeń alimentacyjnych względem dziecka to sytuacja, w której dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Pełnoletnie dziecko (czasami również małoletnie dziecko) jest właścicielem wartościowej nieruchomości – odziedziczonej lub darowanej. Z tego majątku może czerpać pożytki lub ograniczać swoje koszty. Jeżeli taki majątek jest wystarczający do swojego utrzymania – rodzice mogą uchylić się od wykonania obowiązku płacenia alimentów.
Idealnym przykładem uchylenia obowiązku alimentacyjnego z uwagi na majątek (mimo że roztrwoniony) jest wyrok Sądu Rejonowego Gdańsk-Południe w Gdańsku z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie o sygn. akt IV RC 984/15: W pierwszej kolejności wskazać należy, że na mocy umowy darowizny z dnia 16 lutego 1998 r. A. K. (3) darowała swojej prawnuczce A. K. (1) (obecnie A. Z. (2)) spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego położonego przy ul. (…) w G. wraz z wkładem budowlanym. Zaznaczyć należy, że prababcia pozwanej środki na nabycie powyższego lokalu pozyskała również od J. K. Po zawarciu umowy darowizny powyższe mieszkanie było wynajmowane za kwotę 600 zł miesięcznie, a uzyskane w ten sposób środki miały być przeznaczane na utrzymanie pozwanej. Na mocy umowy z dnia 26 stycznia 2011 r. pełnoletnia już wówczas A. Z. (2) sprzedała powyższe mieszkanie za kwotę 192.000 zł. Podkreślić należy, że A. Z. (2) od czasu ukończenia 18 lat podejmuje samodzielne decyzje dotyczące jej majątku. Pozwana zadecydowała o tym, aby z uzyskanej ze sprzedaży kwoty pożyczyć ojczymowi I. Z. kwotę 110.000 zł. Nadto kupiła ona samochód marki B. rok produkcji 1998 za kwotę 9.850 zł ze środków pochodzących ze sprzedaży mieszkania. Powtórzyć należy raz jeszcze, że pozwana od czasu osiągnięcia pełnoletności samodzielnie decyduje o swoim majątku.[…] Podsumowując, dochód z majątku pozwanej pozwoliłby na pokrycie kosztów jej utrzymania. Pozwana powinna liczyć się z konsekwencjami swoich decyzji odnośnie majątku.
Następnie, alimenty na dziecko mogą zostać uchylone, jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się. Przykładowo dziecko pełnoletnie nie kontynuuje nauki, udaje, że ją kontynuuje, nie podejmuje żadnych prac, po prostu żyje na koszt rodziców. Sytuację taką możemy dostrzec w uzasadnieniu wyroku Sądu Rejonowego w Puławach z dnia 29 stycznia 2019 r. w sprawie III RC 146/18: W realiach sytuacji życiowej stron, treść powołanych przepisów wskazuje, iż za uchyleniem się od świadczeń alimentacyjnych B. T. względem jego pełnoletniej córki A. T., przemawia fakt, że pozwana jest pełnoletnia i w 2016 r. zakończyła naukę na poziomie szkoły średniej. Sama dokonała wyboru, ze będzie żyć poza swoją grupą rodzinną w związku nieformalnych z A. K. (2) z którym ma syna S. Pozwana nie przejawia wystarczającej determinacji w skutecznym kontynuowaniu dalszej nauki. Okres 2 lat był wystarczający, by przy wykorzystaniu przedmiotowego świadczenia alimentacyjnego i dochodów z własnej pracy, zdobyć policealne wykształcenie zawodowe. Należy oczekiwać od 22 letniej A. T. – inwencji, determinacji i zaangażowania w skuteczne zdobycie zawodu.
I ostatni przypadek – uiszczanie alimentów będzie połączone z nadmiernym uszczerbkiem dla rodzica, czyli rodzic zarabia bardzo mało, choruje, nie jest w stanie płacić alimentów ze względów finansowych.
Warto przytoczyć fragment wyroku Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 30 listopada 2021 r. w sprawie o sygn. akt III RC 349/21, w której znajdujemy sytuację, gdzie co do zasady obowiązek alimentacyjny istniałby, lecz sytuacja majątkowa zobowiązanego doprowadziła do uchylenia tego obowiązku:
Pozwany Ł. P. nadal kontynuuje naukę. W ocenie Sądu jego postawie nie można zarzucić braku aktywności dokłada on wszelkich starań aby uzyskać samodzielność życiową. Jego nauka przebiega be opóźnień, zgodnie z programem nauczania. Obecnie pozwany nie ukończy jeszcze studiów magisterskich, po których uzyska dyplom, dlatego też w ocenie Sądu, nie zachodzą w tej sprawie okoliczności, które uzasadniałyby uznanie, że obowiązek alimentacyjny powoda wobec pozwanego wygasł.
Wskazać należy, że gdyby sytuacja majątkowa powoda była inna to nadal istniałaby podstawa do kontynuacji jego obowiązku alimentacyjnego względem pozwanego. Sąd uznał jednak, że w chwili obecnej istnieją podstawy do uwzględnienie jego żądania w zakresie uchylenia alimentów.
Przede wszystkim należy wskazać, że obecnie Ł. P. uzyskuje dochody ponad dwukrotnie wyższe niż powód. To, że zarobki D. P. (1) w ostatnim czasie uległy zmniejszeniu nie jest w żaden sposób sytuacją przez niego zawinioną. Na skutek urazu jakiego doznał w pracy jego stan zdrowia nie pozwala mu na zarobkowanie i uzyskiwanie dochodów takich jakie miałby, gdyby był zdrowy.
Pozwany Ł. P. dzięki swojej zaradności życiowej ma natomiast możliwość uzyskiwania środków na swoje utrzymanie. I z tych też powodów Sąd uważa, że może on na ten moment kontynuując naukę, samodzielnie się utrzymać.
Podsumowując, zdecydowana większość przesłanek umożliwiających uchylenie świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego koncentruje się wokół samodzielności dziecka w różnym aspekcie.
Alimenty na pełnoletnie dziecko a zasady współżycia społecznego
Nieco inną przesłanką jest uchylenie alimentów kiedy są one sprzeczne z zasadami współżycia społecznego: Zobowiązany może uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Nie dotyczy to obowiązku rodziców względem ich małoletniego dziecka.
Aby wyjaśnić powyższy artykuł kodeksu rodzinnego i opiekuńczego posłużę się cytatem z komentarza pod redakcją Mariusza Frasa oraz Magdaleny Habdas:
Sąd Najwyższy wyłączył jednak taką możliwość w sytuacji, w której uprawnionym do alimentów byłoby małoletnie dziecko. Jednocześnie Sąd Najwyższy w wytycznych wskazał, jakie rażąco niewłaściwe zachowania uprawnionego mogłyby być podstawą oddalenia powództwa o alimenty; i tak zachowania te mogłyby polegać na:
– zachowaniach godzących w życie i zdrowie członka rodziny;
– zachowaniach naruszających godność, dobre imię i inne dobra osobiste człowieka;
– zachowaniach polegających na zawinionym popadnięciu w niedostatek lub umyślnym wywołaniu sytuacji prowadzącej do żądania alimentów.
Zdaniem Sądu Najwyższego wyrażonego w powyższych wytycznych nie można zakładać, ażeby osoba doznająca krzywdy w każdym przypadku mimo to była zobowiązana do świadczeń alimentacyjnych na rzecz osoby, od której doznaje krzywdy. Sąd Najwyższy przyjął jednocześnie, że nie jest możliwe oddalenie powództwa o alimenty, w sytuacji gdy żąda ich niepełnoletnie dziecko, nawet gdy swoim rażąco nagannym zachowaniem wobec rodzica narusza zasady współżycia społecznego.
W związku z powyższym obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka zostanie z pewnością uchylony w przypadku pełnoletniego dziecka, które znęca się nad rodzicami, okrada ich lub popełnia inne przestępstwo przeciwko nim.
Właściwość sądu
Planując złożyć w sądzie pozew o wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego należy w pierwszej kolejności ustalić w jakim sądzie to zrobić. Przede wszystkim pozew należy wnosić zawsze do sądu rejonowego. Odpowiedni wydział do którego należy złożyć pozew wraz z załącznikami to wydział rodzinny danego sądu. Jeżeli chodzi o właściwość miejscową – powód składa pozew do sądu właściwego dla pozwanego, czyli uprawnionego do alimentów.
Pozew o uchylenie alimentów – wymagania formalne
Przede wszystkim pozew o uchylenie obowiązku alimentacyjnego musi czynić zadość wymaganiom formalnym, które zawarte są w art. 126 k.p.c.
Zgodnie z nim – każde pismo procesowe powinno zawierać:
1) oznaczenie sądu, do którego jest skierowane (np. Sąd Rejonowy w Toruniu);
2) imiona i nazwiska lub nazwy stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników;
3) oznaczenie rodzaju pisma (pozew);
4) osnowę wniosku lub oświadczenia (np. wnoszę o uchylenie obowiązku alimentacyjnego ustalonego wyrokiem Sądu, na rzecz…)
5) w przypadku gdy jest to konieczne do rozstrzygnięcia co do wniosku lub oświadczenia – wskazanie faktów, na których strona opiera swój wniosek lub oświadczenie, oraz wskazanie dowodu na wykazanie każdego z tych faktów (uzasadnienie z dowodami);
6) podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika;
7) wymienienie załączników.
Gdy pismo procesowe jest pierwszym pismem w sprawie należy wskazać także:
1) oznaczenie przedmiotu sporu,
2) oznaczenie miejsca zamieszkania i adresy stron,
3) oznaczenie miejsca zamieszkania i adresy przedstawicieli ustawowych i pełnomocników stron,
4) numer Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL).
W każdym piśmie należy podać wartość przedmiotu sporu lub wartość przedmiotu zaskarżenia, jeżeli od tej wartości zależy właściwość rzeczowa sądu, wysokość opłaty lub dopuszczalność środka odwoławczego, a przedmiotem sprawy nie jest oznaczona kwota pieniężna.
Art. 187 k.p.c. przewiduje dodatkowe wymagania dla pozwu, które również trzeba spełnić przy alimentach – pozew powinien zawierać:
1) dokładnie określone żądanie, a w sprawach o prawa majątkowe także oznaczenie wartości przedmiotu sporu, chyba że przedmiotem sprawy jest oznaczona kwota pieniężna;
2) wskazanie faktów, na których powód opiera swoje żądanie, a w miarę potrzeby uzasadniających również właściwość sądu;
3) informację, czy strony podjęły próbę mediacji lub innego pozasądowego sposobu rozwiązania sporu, a w przypadku gdy takich prób nie podjęto, wyjaśnienie przyczyn ich niepodjęcia.
Osoba wnosząca pozew powinna pamiętać o wszystkich powyższych wymaganiach. Jednakże drogi czytelniku, jeśli zdarzy się, że nie wskażesz któregoś z elementów wymienionych powyżej – sad wezwie Cię pismem do uzupełnienia braków formalnych, w którym wskaże co musisz uzupełnić. Czytanie ze zrozumieniem okaże się pomocną umiejętnością. Po spełnieniu oczekiwań sądu – nada on pismu dalszy bieg a Twoja sprawa się rozpocznie. Jeżeli nie uzupełnisz braków – pozew zostanie zwrócony przez sąd.
Uchylenie obowiązku alimentacyjnego – jakich argumentów użyć, aby przestać płacić alimenty?
Przesłanki do uchylenia alimentów poznałeś w jednym z wcześniejszych akapitów. Pisząc uzasadnienie pozwu musisz te przesłanki odpowiednio wykazać. Zatem nie wystarczy Twoje stwierdzenie, że dziecko jest w stanie utrzymać się samodzielnie. Powinieneś przedstawić przykładowo umowę o pracę swojego dziecka, jego zarobki lub powołać odpowiednich świadków, którzy zeznają, że dziecko ma możliwość samodzielnego utrzymania.
W przypadku przesłanki majątku oczywiście musisz wykazać, że dziecko taki majątek posiada lub posiadało i bezmyślnie roztrwoniło. Przydać się mogą wyciągi z ksiąg wieczystych, akty poświadczenia dziedziczenia, kserokopie testamentów i wszystko co udowodni, że dziecko posiada własny majątek.
Przesłankę Twojego złego stanu finansowego najlepiej będzie udowodnić zaświadczeniem z pracy o zarobkach, ale pamiętaj, że w tej sprawie, podobnie jak w sprawie o alimenty – sąd będzie brał pod uwagę Twoje zdolności zarobkowe, a nie faktyczne dochody. Zatem jeżeli posiadasz dokumenty obniżające Twoje zdolności zarobkowe i finansowe – dostarcz je do sądu z pozwem o uchylenie alimentów.
Podsumowanie
Znieść obowiązek alimentacyjny w sytuacji, kiedy Twoje dziecko jest już pełnoletnie i samodzielne nie jest ciężko. Schody zaczną się jeżeli dziecko będzie kombinować i wykazywać, że jednak nie jest w stanie się utrzymać. Odpowiednia argumentacja i dowodzenie z pewnością pomoże przekonać sąd do Twoich racji (jeżeli są słuszne). Pamiętaj także, że kompromisem może być obniżenie alimentów.
