Upadłość konsumencka – praktyczny poradnik jak złożyć wniosek o upadłość

Upadłość konsumencka, a właściwie upadłość osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej to szczególna instytucja prawa upadłościowego, regulowana w art. 491¹ – 491³⁸ ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe, pozwalająca na ogłoszenie upadłości osobie, która nie jest przedsiębiorcą. Każdy ma prawo popełniać błędy. Niestety niektóre błędy kończą się tragicznie i człowiek popada w ogromną spiralę zadłużenia. Jeżeli nie zareaguje w odpowiednim czasie – bankructwo może okazać się nieuniknione. Zgłaszają się kolejni komornicy, zajmują ruchomości oraz nieruchomości (o ile dłużnik ma jakiś majątek). Taki nieszczęśnik praktycznie nie może wykonywać żadnej działalności, bo każdy przychód jest automatycznie zajmowany przez komornika. Ratunkiem jest rodzina lub uzyskiwanie uczciwego przychodu i oddawanie części do komornika, a zostawianie sobie jedynie kwoty wolnej od zajęcia. Co zrobić, żeby znów zacząć żyć normalnie, zacząć od zera? Dowiesz się tego w niniejszym artykule. Zapraszamy do lektury.

Kto może ogłosić upadłość konsumencką?

Upadłość konsumencką może ogłosić każda osoba, która nie prowadzi działalności gospodarczej. Jest to podstawowy warunek, bez którego spełnienia żaden sąd upadłościowy nie ogłosi nam upadłości. Zatem jeżeli prowadziliśmy jednoosobową działalność gospodarczą, to powinniśmy ją jak najszybciej zakończyć. Z chwilą złożenia wniosku nie możemy widnieć jako czynny przedsiębiorca. Rejestr CEIDG korzysta z domniemania prawdziwości danych. Zatem nawet jeżeli nam się wydaje że działalność zamknęliśmy – koniecznie sprawdźmy czy w rejestrze widnieje data zakończenia działalności gospodarczej. Jeżeli nie – złóżmy ponowny wniosek o wykreślenie z rejestru. Takie wykreślenie powinno być widoczne od kilku do kilkunastu godzin. Warto zatem poczekać i dołączyć wydruk z rejestru do naszego wniosku o upadłość, aby sąd upadłościowy miał dowód, że nie prowadzimy już działalności. 

Upadłość konsumencką może ogłosić także rolnik, który nie posiada innej działalności niż rolnicza. Rolnik bowiem nie ma zdolności upadłościowej tak jak przedsiębiorca. Sąd upadłościowy może postanowić, że ze względu na duży majątek, znaczną liczbę wierzycieli lub z innego powodu, który komplikowałby postępowanie – postępowanie będzie prowadzone tak jak w stosunku do przedsiębiorcy. Jednakże takie decyzje sądów są stosunkowo rzadkie i często dłużnicy z ilością 400-600 wierzycieli pochodzących jeszcze z czasów prowadzenia działalności i tak są rozpatrywani jako konsumenci. Upadłość rolnika to jednak rzadkość – zazwyczaj posiada on spory majątek, a wierzyciele zdążą się zaspokoić z maszyn i nieruchomości rolnych zanim dojdzie do upadłości.

Gwoli wyjaśnienia – celem upadłości nie jest umorzenie wszystkich długów bez względu na wierzycieli. Jeżeli dłużnik będzie miał majątek, to nawet jeżeli zostanie ogłoszona upadłość, to syndyk sprzeda cały ten majątek, aby zaspokoić wierzycieli. Ewentualną nadwyżkę (raczej wątpliwe) zwróci dłużnikowi. W związku z tym, jeżeli widzisz jakieś szanse na uratowanie swojego przedsiębiorstwa lub gospodarstwa – skontaktuj się z profesjonalistą w zakresie restrukturyzacji, który uczciwie dokona oceny twojego przedsiębiorstwa i doradzi Ci co możesz zrobić w Twojej sytuacji. Nasz zespół składa się z radców prawnych, adwokatów, doradców restrukturyzacyjnych oraz ekonomistów – mamy szeroki pogląd na sprawę, nie tylko z prawnego punktu widzenia. Nie korzystaj z pomocy pseudokancelarii, w której nie znajdziesz żadnego adwokata ani radcy prawnego – sam egzamin na doradcę restrukturyzacyjnego jest stosunkowo prosty, a doradcą można zostać bez szczególnego przygotowania – nie trzeba nawet ukończyć studiów prawniczych. 

Gdzie wnieść wniosek o upadłość konsumencką?

Wniosek o upadłość konsumencką powinno się złożyć do sądu upadłościowego. Ustawa stanowi, że sądem upadłościowym jest sąd rejonowy – sąd gospodarczy.

Jeżeli chodzi natomiast o właściwość miejscową – jest to sąd właściwy dla głównego ośrodka podstawowej działalności dłużnika, czyli w przypadku upadłości konsumenckiej – miejsce zwykłego pobytu dłużnika. 

Może się jednak zdarzyć, że dla danego miejsca zamieszkania dłużnika sąd który wydawałby się właściwy nie ma wydziału gospodarczego – należy wtedy znaleźć odpowiedni miejscowo sąd gospodarczy – np. dla Sądu Rejonowego w Aleksandrowie Kujawskim – sądem gospodarczym będzie Sąd Rejonowy w Toruniu.

Co powinien zawierać wniosek o ogłoszenie upadłości?

• imię i nazwisko, miejsce zamieszkania, adres oraz numer PESEL dłużnika, a jeżeli dłużnik nie posiada numeru PESEL – inne dane umożliwiające jego jednoznaczną identyfikację;
• NIP dłużnika, jeżeli dłużnik miał taki numer w ciągu ostatnich dziesięciu lat przed dniem złożenia wniosku;
• wskazanie miejsc, w których znajduje się majątek dłużnika;
• wskazanie okoliczności, które uzasadniają wniosek i ich uprawdopodobnienie;
• aktualny i zupełny wykaz majątku z szacunkową wyceną jego składników;
• spis wierzycieli z podaniem ich adresów i wysokości wierzytelności każdego z nich oraz terminów zapłaty;
• spis wierzytelności spornych z zaznaczeniem zakresu w jakim dłużnik kwestionuje istnienie wierzytelności; wskazanie wierzytelności w spisie wierzytelności spornych nie stanowi jej uznania;
• listę zabezpieczeń ustanowionych na majątku dłużnika wraz z datami ich ustanowienia, w szczególności hipotek, zastawów i zastawów rejestrowych;
• informację o osiągniętych przychodach oraz o kosztach poniesionych na swoje utrzymanie oraz osób pozostających na utrzymaniu dłużnika, w ostatnich sześciu miesiącach przed dniem złożenia wniosku;
• informację o czynnościach prawnych dokonanych przez dłużnika w ostatnich dwunastu miesiącach przed dniem złożenia wniosku, których przedmiotem były nieruchomości, akcje lub udziały w spółkach;
• informację o czynnościach prawnych dokonanych przez dłużnika w ostatnich dwunastu miesiącach przed dniem złożenia wniosku, których przedmiotem były ruchomości, wierzytelności lub inne prawa, których wartość przekracza 10 000 zł;
• oświadczenie o prawdziwości danych zawartych we wniosku.

Zatem jak widzimy powyżej – decydując się na wniosek o ogłoszenie upadłości – nie ukrywajmy już niczego. Wykładamy wszystkie karty na stół. Zatajenie jakichś informacji lub wierzycieli może się skończyć umorzeniem postępowania upadłościowego i powrotem do punktu wyjścia, albo co gorsze postępowaniem karnym w związku ze składaniem fałszywych oświadczeń.

Wypełnienie oraz złożenie wniosku o upadłość warto zlecić wyspecjalizowanym prawnikom, którzy prowadzą dziesiątki takich postępowań i wiedzą na co położyć nacisk i na co zwrócić uwagę. Po ogłoszenie upadłości mogą także przejąć kontakt z syndykiem w imieniu upadłego.

Co po ogłoszeniu upadłości?

Jeżeli sąd uwzględni wniosek dłużnika o ogłoszenie upadłości to wydaje postanowienie o ogłoszeniu upadłości w którym przede wszystkim:

• określa upadłego,
• wzywa także wierzycieli upadłego do zgłoszenia wierzytelności syndykowi za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe, w terminie trzydziestu dni od dnia obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości w Rejestrze,
• wzywa osoby, którym przysługują prawa oraz prawa i roszczenia osobiste ciążące na nieruchomości należącej do upadłego, jeżeli nie zostały ujawnione przez wpis w księdze wieczystej, do ich zgłaszania syndykowi za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe w terminie trzydziestu dni od dnia obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości w Rejestrze pod rygorem utraty prawa powoływania się na nie w postępowaniu upadłościowym,
• wyznacza syndyka,
• określa, czy postępowanie upadłościowe będzie prowadzone w trybie określonym w art. 491¹ ust. 1 czy 2.

Następnie syndyk prowadzi likwidację masy upadłości dłużnika – informuje wierzycieli wskazanych we wniosku o upadłość, jednocześnie kontaktuje się z dłużnikiem w celu uzyskania dodatkowych informacji koniecznych do przeprowadzenia likwidacji majątku. Dłużnik musi wydać syndykowi cały majątek a także współpracować z syndykiem w celu sprawnego prowadzenia postępowania. Syndyk składa sprawozdania do sądu. 

Po upływie terminu do zgłaszania wierzytelności i przeprowadzeniu likwidacji majątku wchodzącego w skład masy upadłości syndyk składa sądowi projekt planu spłaty wierzycieli z uzasadnieniem albo informację, że zachodzą przesłanki do odmowy ustalenia planu spłaty wierzycieli lub do umorzenia zobowiązań bez ustalenia planu spłaty wierzycieli (opcja najbardziej korzystna dla dłużnika).

Po przedłożeniu przez syndyka planu spłaty – sąd ustala plan spłaty wierzycieli lub umarza zobowiązania upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli. Sąd może także warunkowo umorzyć zobowiązania bez ustalenia planu spłaty.

Najczęstszym przypadkiem kiedy sąd wydaje postanowienie o umorzeniu zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli jest sytuacja, w której żaden z wierzycieli się nie zgłosił w trakcie postępowania – jest to sytuacja wymarzona dla dłużnika. 

Jeżeli jednak wierzyciele się zgłoszą, a upadły jest w stanie wykonywać częściowo swoje zobowiązania – sąd ustali plan spłaty, chociażby symbolicznie – po to, aby upadły nie czuł się bezkarny, a np. przez 3 lata spłacał swoje zobowiązania.

Kiedy sąd odmówi ustalenia planu spłaty wierzycieli albo odmówi umorzenia zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli?

• jeżeli upadły doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień w sposób celowy, w szczególności przez trwonienie części składowych majątku oraz celowe nieregulowanie wymagalnych zobowiązań – należy wykazywać, że niewypłacalność nie powstała celowo, a np. wskutek czynników zewnętrznych, a dłużnik mimo usilnych starań, nie był w stanie podnieść się lub swojego biznesu,
• w okresie dziesięciu lat przed dniem zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości w stosunku do upadłego prowadzono postępowanie upadłościowe, w którym umorzono całość lub część jego zobowiązań.

Czego nie robić będąc na skraju upadłości?

• przede wszystkim nie powinno się spłacać jednych wierzycieli a innych nie – to może grozić posądzeniem o działalnie na szkodę wierzycieli – spłacając jednego doprowadzamy do sytuacji, w której inni nie dostaną nic, albo dostaną dużo mniej. To działanie niezgodne z prawem,
• nie powinieneś także dokonywać podziału majątku z żoną ani przekazywać darowizn do jej majątku. Jeśli już – należy to zrobić odpowiednio wcześnie, aby nie narazić się na zarzut celowego wyprowadzenia swojego majątku.

Kto najczęściej ogłasza upadłość?

• były przedsiębiorca, który ma długi z działalności gospodarczej, wierzycieli wśród klientów, niespłacone zobowiązanie,
• osoba z wieloma kredytami bankowymi i poza bankowymi, w tym chwilówkami,
• osoba, która zainwestowała wszystko w jedno przedsięwzięcie, które nie wyszło, a zobowiązania pozostały,
• człowiek uzależniony od hazardu, któremu udało się wyjść z nałogu i chce zacząć od nowa.

Podsumowanie

Podsumowując, instytucja upadłości konsumenckiej z pewnością jest potrzebna w prawie polskim. Wywołuje jednak pewne kontrowersje, no bo jak ktoś może się zadłużyć na kilka milionów i nie oddać ani złotówki? No w niektórych przypadkach może. Należy też zauważyć, że sądy powinny maksymalnie wydłużać czas spłaty wierzycieli, maksymalizując przy tym kwoty, które dłużnik przekazuje na rzecz wierzycieli. Sądy mają świadomość, że część dłużników swój majątek umiejętnie ukryła. Niestety są sytuacje, w których nic nie można zrobić – dom na żonę, samochód na syna, złoto córki – o ile nie ma umów darowizn czy innych dokumentów potwierdzających przeniesienie własności z dłużnika na rodzinę – ciężko dochodzić roszczeń z cudzej własności. Z drugiej strony każdy powinien dostać drugą szansę, nie każdemu się powiedzie w interesach, różne sytuacje życiowe się zdarzają – czasami trzeba zapomnieć o tym, że komuś pożyczyliśmy pieniądze, bo po prostu już ich nie odzyskamy, a upadły dostanie drugą szansę, żeby zacząć życie z czystą kartą.

Źródła:

• ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe
• https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/formularze-konsumenci-od-24-marca-2020 – wzory formularzy wniosków o upadłość