Śladami Pandora Gate – analiza przestępstw pedofilskich

W ostatnim czasie Internetem wstrząsnęły wiadomości na temat afer pedofilskich na polskim YouTube. Influencerzy prześcigają się w publikowaniu wiadomości, które posiadają, oskarżaniu innych, oświadczeniach na temat swojego uczestnictwa w całym procederze lub odcinają się całkowicie od afery. Niezależnie od tego kto jest winny a kto nie, przeanalizujmy jakie przestępstwa mogły zostać popełnione zarówno w stosunku do nieletnich jak i w momencie ujawnienia afery i bezpośrednio po niej.

Uprawianie seksu (i nie tylko) z małoletnimi

Przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności uregulowane zostały w rozdziale XXV kodeksu karnego (k.k.) w artykułach 197-204. Ostatnimi czasy (z dniem 1 października 2023 r.) zaostrzone zostały widełki, w których można zasądzić wyrok np. w stosunku do gwałciciela. Jednakże ze względu na sedno sprawy, w niniejszym artykule skupimy się na przestępstwie głównie przeciwko dzieciom poniżej 15 roku życia – zaostrzony również został art. 200 k.k., który zakazuje stosunków płciowych z osobą małoletnią poniżej 15 roku życia.

Kto obcuje płciowo z małoletnim poniżej lat 15 lub dopuszcza się wobec takiej osoby innej czynności seksualnej lub doprowadza ją do poddania się takim czynnościom albo do ich wykonania, podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 15.

O słuszności tego przepisu nie będziemy dyskutować. Są różne stanowiska. Jedni twierdzą, że przepis powinien być surowy, bo to wykorzystywanie małoletnich, którzy nie są w stanie w pełni pojąć znaczenia swoich czynów. Drugim w głowie się nie mieści, że za samo zgodne współżycie (ba! nawet seks oralny lub petting) można pójść do więzienia na 15 lat. Oczywiście ostateczny wymiar kary będzie zależeć od sądu… no ale jednak zagrożenie karą od 2 do 15 lat to zagrożenie stosunkowo duże jak na polską ustawę karną. Niezależnie od punktu widzenia, światopoglądu, odwoływania się do innych krajów – mieszkając w Polsce musisz przestrzegać polskiego prawa. Naruszając je – musisz liczyć się z postępowaniem karnymi odpowiedzialnością za swoje zachowanie. Zatem obcując płciowo z małoletnim (małoletnią) poniżej 15 roku życia – w Polsce grozi Ci od 2 do 15 lat bezwzględnego więzienia, bez względu na zgodę małoletniego.

Art. 200 reguluje także inne przestępstwa w stosunku do małoletnich poniżej 15 roku życia. Karze do 3 lat pozbawienia wolności podlega ten kto prezentuje treści pornograficzne małoletniemu lub prezentuje mu wykonanie czynności seksualnej.

Poniżej prezentujemy statystyki (nieco przestarzałe) dotyczące przestępstw przeciwko art. 200 k.k., zaprezentowane na stronie internetowej Policji: https://statystyka.policja.pl/st/kodeks-karny/przestepstwa-przeciwko-6/63501,Seksualne-wykorzystanie-maloletniego-art-200.html. Z tabeli wynika, że liczba przestępstw stwierdzonych utrzymuje się na stałym poziomie, a liczba wszczętych postępowań rośnie. Wydaje się zatem słuszne zaostrzenie kar za omawiane przestępstwo – efekty zobaczymy dopiero za kilka lat – wtedy będzie można faktycznie stwierdzić, czy problem leży w zagrożeniu karą, czy może gdzieś indziej.

Grooming – co to w ogóle znaczy?

Przestępstwo tzw. groomingu zostało wprowadzone do polskiego kodeksu karnego nowelizacją z 2009 r. a weszło w życie w 2010 r. Najprościej mówiąc jest to przygotowanie do przestępstwa o charakterze pedofilskim czy inaczej uwodzenie małoletnich w Internecie. Jednakże drugie określenie nie do końca oddaje istotę tego przestępstwa – poniżej wyjaśniamy dlaczego.

Sam przepis art. 200a k.k. brzmi następująco:

Kto w celu popełnienia przestępstwa określonego w art. 197 § 4 lub art. 200, jak również produkowania lub utrwalania treści pornograficznych, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego lub sieci telekomunikacyjnej nawiązuje kontakt z małoletnim poniżej lat 15, zmierzając, za pomocą wprowadzenia go w błąd, wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania sytuacji albo przy użyciu groźby bezprawnej, do spotkania z nim, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Przepis ten wbrew pozorom jest bardzo skomplikowany. Nie rozumieją tego np. „łowcy pedofilów”, którzy podszywają się w sieci pod małoletnich i umawiają się z potencjalnym pedofilem w celu jego zdemaskowania. O ile przepis art. 200 k.k. jest stosunkowo prosty i praktycznie jedynym zadaniem prokuratora jest udowodnienie że zaistniał stosunek płciowy lub inna czynność, o tyle przepis art. 200a k.k. zawiera wiele składowych, które zostaną wyjaśnione poniżej.

Wątpliwości budzi nawet najprostszy fragment: za pośrednictwem systemu teleinformatycznego lub sieci telekomunikacyjnej nawiązuje kontakt z małoletnim poniżej lat 15. Przestępstwo groomingu zaczyna się i właściwie kończy w Internecie. Kontakt musi być nawiązany z małoletnim poniżej 15 roku życia. A co jeżeli pod małoletniego podszywa się osoba dorosła i potencjalny pedofil o tym nie wie? W tym wypadku zdania są podzielone – jedni twierdzą, że nie dochodzi do przestępstwa, nawet jeżeli dojdzie do spotkania, ponieważ po drugiej stronie nie znajduje się małoletni tylko dorosły, na spotkanie przychodzi również nie małoletni a dorosły. Jednak druga strona opowiada się za przestępstwem – potencjalny pedofil był przekonany, że spotyka się z małoletnim i sytuacja ma charakter prowokacji. Jednakże należy odróżnić prowokację policyjną od samowolki „łowców pedofilów”. Sprawa jest skomplikowana a każdy przypadek jest rozpatrywany indywidualnie. Na potrzeby naszej analizy załóżmy jednak, że małoletni jest w wieku 15 lat i kontakt ten został nawiązany w Internecie – należy rozważyć kolejne przesłanki.

Kontakt z małoletnim musi być nawiązany w następującym celu:

• popełnienie przestępstwa określonego w art. 197 § 4, czyli zgwałcenie posługując się bronią palną, nożem lub innym podobnie niebezpiecznym przedmiotem lub środkiem obezwładniającym albo działając w inny sposób bezpośrednio zagrażający życiu,
• popełnienie przestępstwa określonego w art. 200, czyli wykorzystanie małoletniego wskazane powyżej,
• produkowanie lub utrwalanie treści pornograficznych.

Prokuratura musi udowodnić cel spotkania wskazany powyżej. Przestępstwem groomingu nie będzie zatem kontakt z małoletnim poniżej 15 roku życia w celu zwykłej rozmowy.

Powyższy kontakt musi zmierzać do spotkania się z małoletnim. Zatem sama rozmowa, bez zamiaru umówienia się również nie będzie przestępstwem groomingu. Kwestią problematyczną w tym przypadku jest ustalenie czy rozmowa zmierza do spotkania, a jeśli tak to od którego momentu.

I ostatni element – zmierzanie do spotkania musi być za pomocą wprowadzenia go w błąd, wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania sytuacji albo przy użyciu groźby bezprawnej. Wprowadzenie w błąd, wyzyskanie błędu czy groźba bezprawna są obiektywnymi pojęciami i łatwymi do uchwycenia. Jak rozumieć niezdolność do należytego pojmowania sytuacji? Konrad Lipiński w komentarzu do kodeksu karnego pod red. Jacka Giezka pisze: Niezdolność do należytego pojmowania sytuacji jest stanem, w którym małoletni poniżej lat 15 – z uwagi na swój wiek i związany z nim brak doświadczenia życiowego lub odpowiedniego stopnia rozwoju psychicznego, bądź też z uwagi na inne, choćby przemijające przyczyny – nie dostrzega, że spotkanie wiąże się z niebezpieczeństwem i nie powinien wziąć w nim udziału. Podążając za tą definicją – każde spotkanie z małoletnim w wyżej określonym celu będzie spełniało tę przesłankę.

Poniżej oficjalne statystyki Policji, niestety z lat 2010-2020. Według poniższych danych organy ścigania nie mogą pochwalić się dużym wskaźnikiem wykrywalności, co jest dość zaskakujące, biorąc pod uwagę czasy wszechobecnej inwigilacji. Jedyna prawidłowość jaką wskazuje poniższa tabela to wzrost liczby wszczętych postępowań.

Nowe dane są bardzo pożądane, szczególnie biorąc pod uwagę nowe systemy kontroli obywateli i uzyskiwania dostępu do danych komórkowych przez organy ścigania.

Podsumowując, wypełnienie wyżej przedstawionych przesłanek będzie skutkowało odpowiedzialnością za popełnienie przestępstwa z art. 200a i zagrożeniem karą pozbawienia wolności do 3 lat. Niestety takie kontakty często idą dalej i popełniane jest znacznie poważniejsze przestępstwo z art. 200 k.k., omówione powyżej.

Wyjaśnienie okoliczności oraz sytuacji przywoływanych na początku października 2023 r. w Internecie będzie należało do organów ścigania a pseudośledztwa polskich celebrytów mogą być jedynie pomocą dla Policji i prokuratury. Celebryci oskarżają się wzajemnie, obwiniają i nagrywają różne filmy na swoich kanałach. Niektórzy już straszą swoimi prawnikami, a także zapowiadają prywatne akty oskarżenia. Dlaczego i na jakiej podstawie? Odpowiedź znajdziesz poniżej.

Zniesławienie

Przestępstwo jakie może zostać popełnione przez osoby zamieszane w Pandora Gate to przede wszystkim przestępstwo zniesławienia, uregulowane w art. 212 k.k. Brzmi on:

Kto pomawia inną osobę, grupę osób, instytucję, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności, podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.

i dalej:

Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w § 1 za pomocą środków masowego komunikowania, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Czy konkretne osoby dopuściły się powyższego przestępstwa – będą w indywidualnych przypadkach decydować sądy karne (oczywiście po wniesieniu prywatnego aktu oskarżenia), jednakże sposobem na wyjście cało z oskarżenia o pomówienie może być odwołanie się do art. 213 §2 k.k., który brzmi:

Nie popełnia przestępstwa określonego w art. 212 § 1 lub 2, kto publicznie podnosi lub rozgłasza prawdziwy zarzut:

1)         dotyczący postępowania osoby pełniącej funkcję publiczną lub

2)         służący obronie społecznie uzasadnionego interesu.

Jeżeli zarzut dotyczy życia prywatnego lub rodzinnego, dowód prawdy może być przeprowadzony tylko wtedy, gdy zarzut ma zapobiec niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia człowieka albo demoralizacji małoletniego.

Do rozważenia pozostaje kwestia czym jest życie prywatne, a także motywacja ewentualnego sprawcy. Więcej o przestępstwie zniesławienia a także o przestępstwie zniewagi przeczytasz w poniższym artykule:

Zniesławienie i zniewaga – jak bronić swojego dobrego imienia

Podsumowanie

Pandora Gate zapewne przyniesie nowe fakty w najbliższym czasie. Bez względu jakie one będą – twórcy internetowi powinni ważyć każde swoje słowo, ponieważ mogą narazić się na niemałe problemy zarówno natury karnej jak i finansowej.

Źródła:

• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.
• https://statystyka.policja.pl/st/kodeks-karny/przestepstwa-przeciwko-6/63501,Seksualne-wykorzystanie-maloletniego-art-200.html
• https://statystyka.policja.pl/st/kodeks-karny/przestepstwa-przeciwko-6/64005,uwodzenie-maloletniego-ponizej-lat-15-z-wykorzystaniem-systemu-teleinformatyczne.html
• K. Lipiński [w:] Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz, red. J. Giezek, Warszawa 2021, art. 200(a).