Zakończenie stosunku pracy może nastąpić z wielu różnych powodów. Czasami pracodawca z pracownikiem po prostu się nie dogadują, czasami pracownik musi zmienić miejsce zamieszkania, pracodawca zmienia swoją siedzibę, pracodawca nie płaci, pracownik nie wykonuje swoich obowiązków. W ten sposób można by wymieniać bez końca. Niezależnie od przyczyn, należy przestrzegać kodeksu pracy. W niniejszym artykule dowiesz się w jaki sposób rozwiązać umowę o pracę i czy wypowiedzenie zależy od rodzaju umowy o pracę.
Sposoby rozwiązania umowy o pracę
Sposoby rozwiązania umowy o pracę regulują przepisy kodeksu pracy, dokładnie art. 30 i następne. Są cztery sposoby zakończenia stosunku pracy:
1) na mocy porozumienia stron;
2) przez oświadczenie jednej ze stron z zachowaniem okresu wypowiedzenia (rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem);
3) przez oświadczenie jednej ze stron bez zachowania okresu wypowiedzenia (rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia);
4) z upływem czasu, na który umowa była zawarta.
Rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron
Za porozumieniem stron rozwiązać umowę o pracę można praktycznie w każdym przypadku. Oczywiście konieczna jest tutaj zgoda zarówno pracodawcy jak i pracownika. Porozumienie to nie musi uwzględniać okresu wypowiedzenia, jednakże może go zawierać. Wystarczy jedno lub dwa zdania, aby takie porozumienie było skuteczne. „Dogadanie” się z pracodawcą często jest bardzo korzystne dla pracownika, gdyż przy takim porozumieniu można dodatkowo rozwiązać umowę o zakazie konkurencji czy umowę szkoleniową.
Zakończenie stosunku pracy z upływem czasu na jaki zawarta była umowa, czyli umowa o pracę na czas określony
Umowa o pracę może zostać zawarta na czas określony. Rzecz jasna przed upływem okresu na jaki została zawarta – umowa może być przedłużona, zgodnie z przepisami prawa, określoną ilość razy. Jednakże, jeżeli taka umowa jest zawarta np. na pół roku, pracodawca nie chce wypowiadać umowy, ale też nie chce jej przedłużać – po prostu powinien zaczekać do końca umowy. Umowa na czas określony zakończy się z upływem ostatniego dnia wskazanego w okresie zatrudnienia. Nie jest konieczne ani wypowiedzenia umowy ani rozwiązanie jej za porozumieniem stron.
Rozwiązanie umowy o pracę z zachowaniem okresu wypowiedzenia
Umowa o pracę może być zawarta na czas nieokreślony lub na czas określony. Różnica w wypowiedzeniach między tymi umowami historycznie była znaczna (wypowiedzenie umowy zawartej na czas nieokreślony było znacznie trudniejsze), lecz dzisiaj różnica jest już tak naprawdę niewielka, a ustawodawca w 2023 r. praktycznie zrównał te umowy pod kątem wypowiedzenia. Przechodząc do meritum – każda ze stron może rozwiązać umowę o pracę za wypowiedzeniem (przynajmniej teoretycznie). Takie oświadczenie powinno być złożone na piśmie.
Kilka słów o rozpoczęciu biegu wypowiedzenia: „Wypowiedzenie rozpoczyna swój bieg z chwilą dojścia do wiadomości drugiej strony w taki sposób, że mogła się z nim zapoznać (art. 61 § 1 k.c. w zw. z art. 300 k.p.)”. K. Jaśkowski [w:] E. Maniewska, K. Jaśkowski, Kodeks pracy. Komentarz aktualizowany
W związku z powyższym, pamiętaj, że Twój pracodawca nie musi składać podpisu na Twoim wypowiedzeniu. Wystarczy że pracodawca będzie mógł się zapoznać z Twoim oświadczeniem o rozwiązaniu umowy. Wiedz też, że nie musisz gonić szefa po całej firmie – złóż wypowiedzenie po prostu w kadrach a kadry doprowadzą do zakończenia umowy.
Umowa rozwiązuje się z upływem okresu wypowiedzenia.
Pracodawca może zwolnić pracownika z obowiązku świadczenia pracy do upływu okresu wypowiedzenia (ale nie musi). Pracownik mimo, że nie będzie świadczył pracy, zachowa prawo do wynagrodzenia.
Wypowiedzenie umowy o pracę na czas nieokreślony i umowy o pracę na czas określony
W przypadku wypowiedzenia umowy o pracę przez pracownika rodzaj umowy nie ma znaczenia. Jednakże musi on zachować opisane poniżej okresy wypowiedzenia.
Pracodawca wypowiadając umowę o pracę, zarówno na czas określony i nieokreślony, a także bez okresu wypowiedzenia musi wskazać przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie lub rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia. Przyczyna ta nie może być pozorna, musi być realna. Częstą praktyką jest zmyślanie przyczyn z uwagi na chęć pozbycia się niewygodnego pracownika. Teoretycznie – można walczyć w sądzie z takim pracodawcą. Praktycznie? Jeżeli masz inną alternatywę, z perspektywy pracownika i późniejszej atmosfery w pracy, przywrócenie do pracy może nie być najlepszym rozwiązaniem.
Kolejną gwarancją dla pracownika jest art. 38 k.p. stanowiący, że o zamiarze wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę zawartej na czas określony lub umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony pracodawca zawiadamia na piśmie reprezentującą pracownika zakładową organizację związkową, podając przyczynę uzasadniającą rozwiązanie umowy. Organizacja może w ciągu 5 dni złożyć zastrzeżenia do pracodawcy, jeżeli nie zgadza się ze zwolnieniem. Pracodawca nie musi stosować się do zdania organizacji, ale zastosować procedurę zapytania musi. Ewentualne zastrzeżenia organizacji będą miały znaczenia w sądzie pracy.
Okres wypowiedzenia umowy o pracę
Długość okresu wypowiedzenia umowy o pracę nie zależy od tego czy umowa jest na czas określony czy nieokreślony, a od okresu zatrudnienia u danego pracodawcy. Okres wypowiedzenia wynosi:
1) 2 tygodnie, jeżeli czas pracy pracownika był krótszy niż 6 miesięcy;
2) 1 miesiąc, jeżeli staż pracy pracownika to co najmniej 6 miesięcy;
3) 3 miesiące, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 3 lata.
Strony mogą skrócić okres wypowiedzenia. Nie zmienia to trybu rozwiązania umowy o pracę, czyli nadal jest to rozwiązanie umowy za wypowiedzeniem a nie za porozumieniem stron.
Okres wypowiedzenia umowy o pracę na okres próbny
Zgodnie z art. 34 k.p. okres wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na okres próbny wynosi:
1) 3 dni robocze, jeżeli okres próbny nie przekracza 2 tygodni;
2) 1 tydzień, jeżeli okres próbny jest dłuższy niż 2 tygodnie;
3) 2 tygodnie, jeżeli okres próbny wynosi 3 miesiące.
Ograniczenie wypowiedzenia
Ważniejszymi ograniczeniami wypowiedzenia jest ochrona pracowników w wieku przedemerytalnym (Pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku – art. 39 k.p.) oraz ochrona w czasie urlopu pracownika oraz w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy, jeżeli nie upłynął jeszcze okres uprawniający do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia.
Rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia
Poza powyższymi przypadkami są sytuacje, w których zarówno pracodawca jak i pracownik mogą rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia.
Kiedy pracodawca może zwolnić pracownika bez wypowiedzenia?
Pracodawca może zwolnić pracownika bez wypowiedzenia z jego winy, ale także bez jego winy. Przyczyny wypowiedzenia przez pracodawcę umowy o pracę z winy pracownika to:
1) ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych, np. pozostawienie pracującej maszyny bez opieki,
2) popełnienie przez pracownika przestępstwa, które uniemożliwia dalsze zatrudnianie pracownika. Tutaj kodeks pracy w ocenie autora artykułu narusza domniemanie niewinności, ponieważ pracodawca może zwolnić pracownika jeżeli przestępstwo zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem, ale także kiedy przestępstwo jest oczywiste… komu to oceniać jeśli nie wymiarowi sprawiedliwości? Jednak zgodnie z komentarzem do kodeksu pracy pod redakcją Małgorzaty Gersdorf: „Przestępstwo jest oczywiste, jeżeli nienasuwający wątpliwości stan faktyczny pozwala na pewne stwierdzenie, że pracownik dopuścił się czynu zagrożonego sankcją karną przez ustawę”.
3) zawiniona przez pracownika utrata uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku, np. utrata prawa jazdy za jazdę po alkoholu przez kuriera.
Bez winy pracownika pracodawca może zwolnić pracownika jeżeli niezdolność do pracy wskutek choroby trwa dłużej niż 3 miesiące, gdy pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy krócej niż 6 miesięcy oraz jeżeli niezdolność do pracy wskutek choroby trwa dłużej niż łączny okres pobierania z tego tytułu wynagrodzenia i zasiłku oraz pobierania świadczenia rehabilitacyjnego przez pierwsze 3 miesiące – gdy pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy co najmniej 6 miesięcy lub jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem przy pracy albo chorobą zawodową.
Pracodawca może także zwolnić bez wypowiedzenia bez winy pracownika w razie usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy z innych przyczyn niż powyżej, jeżeli nieobecność ta trwa dłużej niż miesiąc.
Kiedy pracownik może zwolnić się bez wypowiedzenia?
Oświadczenie pracownika o rozwiązaniu umowy bez wypowiedzenia powinno mieć formę pisemną. Może być złożone w następujących sytuacjach:
1) jeżeli zostanie wydane orzeczenie lekarskie stwierdzające szkodliwy wpływ wykonywanej pracy na zdrowie pracownika, a pracodawca nie przeniesie go w terminie wskazanym w orzeczeniu lekarskim do innej pracy, odpowiedniej ze względu na stan jego zdrowia i kwalifikacje zawodowe,
2) dopuszczenia się przez pracodawcę ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków wobec pracownika, np. brak wypłaty wynagrodzenia, niezapewnienie odpowiednich warunków BHP. W takim przypadku pracownik może dochodzić od pracodawcy odszkodowania w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia.
Podsumowanie
Rozwiązanie umowy o pracę nie jest niczym złym ani szczególnym. Wręcz przeciwnie, dzisiaj coraz więcej pracowników poszukuje nowych wyzwań, podąża za lepszymi zarobkami, szybko zmienia kwalifikacje. Jednakże, jeżeli poczujesz, że pracodawca zwolnił Cię niesłusznie – warto powalczyć o swoje prawa.
Więcej na temat niesłusznego rozwiązania umowy o pracę przez pracodawcę oraz o skutkach takiego rozwiązania umowy przeczytasz poniżej:
Niesłuszne rozwiązanie umowy o pracę przez pracodawcę
Jeżeli masz problem, z którym potrzebujesz profesjonalnej pomocy, zapraszamy do kontaktu.
