W artykule Odstąpienie od umowy – o prawach konsumenta i nie tylko ogólnie omówiliśmy prawo do odstąpienia od umowy. W niniejszym artykule dokładniej przyjrzymy się sytuacjom, w których możemy odstąpić od poszczególnych umów. Wszystkie przytoczone przepisy pochodzą z kodeksu cywilnego.
Odstąpienie od umowy o dzieło
Art. 635. [Opóźnienie wykonawcy]
Jeżeli przyjmujący zamówienie opóźnia się z rozpoczęciem lub wykończeniem dzieła tak dalece, że nie jest prawdopodobne, żeby zdołał je ukończyć w czasie umówionym, zamawiający może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić jeszcze przed upływem terminu do wykonania dzieła.
Art. 636. [Sposób wykonywania dzieła]
§ 1. Jeżeli przyjmujący zamówienie wykonywa dzieło w sposób wadliwy albo sprzeczny z umową, zamawiający może wezwać go do zmiany sposobu wykonania i wyznaczyć mu w tym celu odpowiedni termin. Po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu zamawiający może od umowy odstąpić albo powierzyć poprawienie lub dalsze wykonanie dzieła innej osobie na koszt i niebezpieczeństwo przyjmującego zamówienie.
§ 2. Jeżeli zamawiający sam dostarczył materiału, może on w razie odstąpienia od umowy lub powierzenia wykonania dzieła innej osobie żądać zwrotu materiału i wydania rozpoczętego dzieła.
Art. 644. [Odstąpienie przez zamawiającego]
Dopóki dzieło nie zostało ukończone, zamawiający może w każdej chwili od umowy odstąpić płacąc umówione wynagrodzenie. Jednakże w wypadku takim zamawiający może odliczyć to, co przyjmujący zamówienie oszczędził z powodu niewykonania dzieła.
Wyrok SA w Poznaniu z 11.04.2013 r., I ACa 75/13, LEX nr 1314854.:
Jeżeli zamawiający odstępuje od umowy w sytuacji, gdy opóźnienie jest wynikiem okoliczności, za które ponosi odpowiedzialność, to odstąpienie na podstawie art. 635 k.c. jest bezskuteczne i w tej sytuacji należy je traktować, jako odstąpienie na podstawie art. 644 k.c. Konsekwencją tego jest, że wykonawca zachowuje prawo do wynagrodzenia (stosownie pomniejszonego). Zastrzeżenie kary umownej „w miejsce” wynagrodzenia mogłoby zostać uznane za dopuszczalne, jeżeli przyjąć, że art. 644 k.c. w tym zakresie ma charakter dyspozytywny, więc strony mogą w umowie odmiennie unormować skutki odstąpienia i np. zamiast wynagrodzenia przewidzieć karę umowną za odstąpienie.
Odstąpienie od umowy o roboty budowlane
Art. 656. [Odpowiednie stosowanie]
§ 1. Do skutków opóźnienia się przez wykonawcę z rozpoczęciem robót lub wykończeniem obiektu albo wykonywania przez wykonawcę robót w sposób wadliwy lub sprzeczny z umową, do rękojmi za wady wykonanego obiektu, jak również do uprawnienia inwestora do odstąpienia od umowy przed ukończeniem obiektu stosuje się odpowiednio przepisy o umowie o dzieło.
Odstąpienie od umowy dostawy
Art. 610. [Odstąpienie od umowy]
Jeżeli dostawca opóźnia się z rozpoczęciem wytwarzania przedmiotu dostawy lub poszczególnych jego części tak dalece, że nie jest prawdopodobne, żeby zdołał je dostarczyć w czasie umówionym, odbiorca może nie wyznaczając terminu dodatkowego od umowy odstąpić jeszcze przed upływem terminu do dostarczenia przedmiotu dostawy.
Odstąpienie od umowy pożyczki
Art. 721. [Odstąpienie od umowy przez dającego pożyczkę]
Dający pożyczkę może odstąpić od umowy i odmówić wydania przedmiotu pożyczki, jeżeli zwrot pożyczki jest wątpliwy z powodu złego stanu majątkowego drugiej strony. Uprawnienie to nie przysługuje dającemu pożyczkę, jeżeli w chwili zawarcia umowy o złym stanie majątkowym drugiej strony wiedział lub z łatwością mógł się dowiedzieć.
Odstąpienie od umowy przewozu rzeczy
Art. 783. [Czasowa przeszkoda w przewozie]
Jeżeli rozpoczęcie lub dokonanie przewozu dozna czasowej przeszkody wskutek okoliczności dotyczącej przewoźnika, wysyłający może od umowy odstąpić, powinien jednak dać przewoźnikowi odpowiednie wynagrodzenie za dokonaną część przewozu w granicach tego, co na kosztach przewozu oszczędził. Nie wyłącza to roszczenia o naprawienie szkody, jeżeli przeszkoda była następstwem okoliczności, za które przewoźnik ponosi odpowiedzialność.
J. Mucha-Kujawa [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. J. Ciszewski, P. Nazaruk, LEX/el. 2023, art. 783.:
W razie odstąpienia od umowy przez wysyłającego przewoźnik nie może rozpocząć przewozu, zaś rozpoczętego musi zaprzestać. Wysyłający powinien odebrać przesyłkę na własny koszt z miejsca, w którym znajduje się ona w chwili odstąpienia od umowy. Jeżeli przewóz został rozpoczęty, wysyłający powinien zapłacić przewoźnikowi wynagrodzenie za dokonaną część przewozu w wysokości różnicy między wynagrodzeniem określonym w umowie a kosztami, które wysyłający musiał ponieść w związku z przewozem przesyłki przez pozostałą część trasy (M. Sychowicz [w:] Kodeks cywilny…, t. 5, Zobowiązania. Część szczegółowa, red. J. Gudowski, LEX 2017, kom. do art. 783; A. Zbiegień-Turzańska [w:] Kodeks cywilny…, t. 3b, red. K. Osajda, 2020, kom. do art. 783).
