Ustrój małżeński może być ustawowy, umowny lub przymusowy. W niniejszym artykule poznasz sytuacje, w których ustanowienie przymusowego ustroju majątkowego może być nieuniknione – powstanie on z mocy prawa.
Przymusowy małżeński ustrój majątkowy – kodeks rodzinny i opiekuńczy
W polskim prawie wyróżniamy kilka sytuacji, w których powstaje lub może powstać przymusowy ustrój majątkowy. Z pewnością najpopularniejszą z nich jest ustanowienie rozdzielności majątkowej na żądanie jednego z małżonków. Sposób ten regulowany jest przez art. 52 krio. Ustawa stanowi, że z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej. W tym przypadku rozdzielność powstaje na mocy orzeczenia sądu.
Jak interpretować „ważne powody”?
Są to „okoliczności, które sprawiają, że w konkretnej sytuacji faktycznej wspólność majątkowa nie służy dobru drugiego z małżonków, a nawet prowadzi do sytuacji sprzecznej z zasadami prawa rodzinnego.”
Są to zatem okoliczności natury majątkowej, ale także okoliczności stwarzające sytuację, w której wykonywanie zarządu przez każdego z małżonków ich wspólnym majątkiem jest niemożliwe lub znacznie utrudnione.
Przykładem takiego ważnego powodu może być separacja faktyczna małżonków, lecz nie każda, ale tylko taka, która uniemożliwia im lub znacznie utrudnia współdziałanie w zarządzaniu majątkiem wspólnym. Z żądaniem o ustanowienie rozdzielności może wystąpić również małżonek, który jest wyłącznie winny separacji.
Warto podkreślić, że praca zarobkowa jednego z małżonków poza granicami kraju sama w sobie nie podpada pod pojęcie „ważnego powodu”.
Innym przykładem ważnego powodu jest zaciągnięcie przez jednego małżonka długu, który nie był usprawiedliwiony interesem rodziny i istnieje obawa, że małżonek będzie powielał takie zachowania.
Należy zaznaczyć, że ustanowienie rozdzielności majątkowej przez sąd na żądanie jednego z małżonków nie wyłącza możliwości zawarcia przez małżonków umowy majątkowej małżeńskiej.
Kto jeszcze może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej?
Może tego żądać także wierzyciel jednego z małżonków, jeżeli uprawdopodobni, że zaspokojenie wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym wymaga dokonania podziału majątku wspólnego małżonków.
Jeżeli rozdzielność majątkowa została ustanowiona na żądanie wierzyciela, małżonkowie mogą zawrzeć umowę majątkową małżeńską:
- po dokonaniu podziału majątku wspólnego lub
- po uzyskaniu przez wierzyciela zabezpieczenia, albo zaspokojenia wierzytelności, lub
- po upływie trzech lat od ustanowienia rozdzielności.
Rozdzielność majątkowa powstaje z dniem oznaczonym w wyroku, który ją ustanawia. W wyjątkowych wypadkach sąd może ustanowić rozdzielność majątkową z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa, w szczególności, jeżeli małżonkowie żyli w rozłączeniu, np. dzień wyprowadzenia się partnera ze wspólnie zamieszkiwanego lokalu.
Rozdzielność majątkowa a orzeczenie separacji
Oprócz wskazanych powyżej przypadków, rozdzielność majątkowa powstaje również wskutek orzeczenia separacji prawnej. Oczywiście z chwilą zniesienia separacji między małżonkami powstaje ustrój wspólności, chyba że do sądu wpłynie zgodny wniosek małżonków co do utrzymania rozdzielności majątkowej.
Przymusowy ustrój majątkowy w przypadku ubezwłasnowolnienia lub upadłości
Przymusowy ustrój małżeński powstaje z mocy prawa także w razie ubezwłasnowolnienia jednego z małżonków a także z chwilą ogłoszenia upadłości przez jednego z małżonków (zarówno gospodarczej jak i konsumenckiej).
Rozdzielność majątkowa może wystąpić jednocześnie w oparciu o obie wyżej powołane przesłanki, tj. może zostać orzeczone ubezwłasnowolnienie małżonka, a następnie dojść do ogłoszenia upadłości jednego z małżonków. W takim wypadku należy stwierdzić, że przymusowa rozdzielność przestanie obowiązywać dopiero po odpadnięciu obu przesłanek jej powstania.
W razie uchylenia ubezwłasnowolnienia, a także umorzenia, ukończenia lub uchylenia postępowania upadłościowego, między małżonkami powstaje ustawowy ustrój majątkowy.
Podsumowanie
Wiesz już zatem kiedy rozdzielność majątkowa powstaje z mocy prawa. Wiesz także, że na wniosek jednego z małżonków sąd może orzec rozdzielność majątkową małżonków. Jeżeli jednak wiedza ta jest dla Ciebie niewystarczająca i chciałbyś złożyć pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej lub w inny sposób chronić swój majątek – umów się na spotkanie używając naszego formularza kontaktowego.
Źródła:
- Ustawa z dnia z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy,
- Jędrejek Grzegorz, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany,
- Fras Mariusz (red.), Habdas Magdalena (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz,
- Wyrok SN z 13.5.1997 r., III CKN 51/97,
- Wyrok SN z 8.12.1998 r., I CKN 906/97,
- Wyrok SN z 20.6.2000 r., III CKN 287/00,
- Wyrok SN z 13.1.2000 r., II CKN 1070/98,
- Wyrok SN z 27.2.1995 r., III CRN 7/95.
