Spółka jawna jest podstawową spółką osobową. Jej ustawowa definicja brzmi: Spółką jawną jest spółka osobowa, która prowadzi przedsiębiorstwo pod własną firmą, a nie jest inną spółką handlową.
Odpowiedzialność wspólników spółki jawnej
Wspólnicy w spółce jawnej odpowiadają bez ograniczenia całym swoim majątkiem, solidarnie z pozostałymi wspólnikami spółki. Dlatego postępowania egzekucyjne przeciwko spółkom jawnym często są skuteczne – można pociągnąć do odpowiedzialności wszystkich wspólników. Co do zasady jest to odpowiedzialność subsydiarna – najpierw trzeba prowadzić egzekucję z majątku spółki, dopiero po tym jak okaże się ona bezskuteczna – wtedy można prowadzić egzekucję z majątków dłużników. Kodeks spółek handlowych dopuszcza wniesienie powództwa przeciwko wspólnikowi zanim egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna – możliwe jest również wytoczenie powództwa łącznie przeciwko wspólnikom spółki jak i spółce – po prostu odpowiedzialność subsydiarna powstanie później – po egzekucji z majątku spółki. Taki krok pozwala jednak na uzyskanie zabezpieczenia majątku wspólnika na czas trwania postępowania – bez zabezpieczenia dłużnik może czynić starania o ukrycie majątku.
Osoba przystępująca do spółki odpowiada także za zobowiązania powstałe przed dniem jej przystąpienia. Zatem przystępując do spółki warto bardzo dokładnie przeanalizować sytuację finansową spółki jawnej, tym bardziej, że nowy wspólnik będzie odpowiadał całym swoim majątkiem.
Firma (nazwa) spółki jawnej
Firma (nazwa) spółki jawnej powinna zawierać nazwiska lub firmy (nazwy) wszystkich wspólników albo nazwisko albo firmę (nazwę) jednego albo kilku wspólników oraz dodatkowe oznaczenie „spółka jawna” (lub sp.j.), przykłady:
- Kowalski, Morwa – spółka jawna
- Kowalski, Morwa sp.j.
- Kowalski i spółka – spółka jawna
- Kowalski i spółka sp.j.
- Kowalski i spółka – robienie drutów spółka jawna
Umowa spółki jawnej
Umowa spółki powinna być zawarta na piśmie pod rygorem nieważności, lecz może być zawarta przy wykorzystaniu wzorca umowy. Art. 25 k.s.h. wymienia obligatoryjne elementy umowy spółki jawnej:
- firma i siedziba spółki,
- określenie wkładów wnoszonych przez każdego wspólnika i ich wartość;
- przedmiot działalności spółki;
- czas trwania spółki, jeżeli jest oznaczony.
Tak spisaną umowę spółki należy zgłosić w sądzie rejestrowym. Spółka powstanie dopiero z chwilą wpisu do rejestru przedsiębiorców, a nie w momencie podpisania umowy. Jest to zatem wpis konstytutywny. Zgłosić spółkę do rejestru może każdy wspólnik.
Reprezentacja spółki
Każdy wspólnik może spółkę reprezentować, prawo to nie może być ograniczone ze skutkiem wobec osób trzecich. Prawo do reprezentacji można wyłączyć w umowie spółki lub postanowić, że wspólnik będzie uprawniony do reprezentacji tylko łącznie z prokurentem lub innym wspólnikiem. Pozbawienie prawa do reprezentacji jest możliwe jedynie z ważnych powodów na mocy prawomocnego orzeczenia sądu. Powierzenie spraw spółki może być natomiast powierzone jednemu lub kilku wspólnikom. Pozostali wspólnicy są wówczas wyłączeni od prowadzenia spraw spółki.
Każdy wspólnik może reprezentować spółkę w sprawach zwykłego zarządu, chyba że jakiś wspólnik sprzeciwi się tej czynności – wtedy wymagana jest uchwała wspólników, podjęta jednomyślnie. Podobnie w sprawach przekraczających zakres zwykłych czynności spółki wymagana jest zgoda wszystkich wspólników, w tym także wspólników wyłączonych od prowadzenia spraw spółki.
Kapitał spółki
Wspólnicy wnoszą do spółki wkłady – wkład może polegać na przeniesieniu lub obciążeniu własności rzeczy lub innych praw, a także na dokonaniu innych świadczeń na rzecz spółki. W razie wątpliwości uważa się, że wkłady wspólników są równe, a udział kapitałowy wspólnika w spółce odpowiada wartości rzeczywiście wniesionego wkładu.
Inne informacje
Na żądanie wspólnika może okazać się konieczne wypłacenie całości zysku z końcem roku obrotowego.
Wspólnik nie może prowadzić działalności sprzecznej z interesami spółki, w innym przypadku pozostali wspólnicy mogą żądać odszkodowania za działalność konkurencyjną.
Przyczyny rozwiązania spółki:
- przyczyny przewidziane w umowie spółki;
- jednomyślna uchwała wszystkich wspólników;
- ogłoszenie upadłości spółki;
- śmierć wspólnika lub ogłoszenie jego upadłości;
- wypowiedzenie umowy spółki przez wspólnika lub wierzyciela wspólnika;
- prawomocne orzeczenie sądu.
Likwidacja spółki
Po rozwiązaniu spółki należy ją zlikwidować. Likwidatorami spółki są wszyscy wspólnicy. Wspólnicy jednomyślnie mogą powołać na likwidatorów tylko niektórych spośród siebie a także osoby spoza swojego grona. Jeżeli jakiś wspólnik upadł – na jego miejsce wchodzi syndyk.
Zgodnie z art. 74 k.s.h.: Do sądu rejestrowego należy zgłosić: otwarcie likwidacji, nazwiska i imiona likwidatorów oraz ich adresy albo adresy do doręczeń elektronicznych, sposób reprezentowania spółki przez likwidatorów i wszelkie w tym zakresie zmiany, nawet gdyby nie nastąpiła żadna zmiana w dotychczasowej reprezentacji spółki. Każdy likwidator ma prawo i obowiązek dokonania zgłoszenia.
Do firmy spółki należy dodać oznaczenie „w likwidacji”. Otwarcie likwidacji powoduje wygaśnięcie prokury, a w czasie likwidacji nie może być ona ustanowiona.
Co tak naprawdę robią likwidatorzy?
- kończą bieżące interesy spółki,
- ściągają wierzytelności,
- wypełniają zobowiązania,
- upłynniają majątek spółki,
- nie mogą podejmować nowych interesów, chyba ze jest to konieczne do ukończenia spraw w toku.
Z majątku powstałego podczas likwidacji w pierwszej kolejności spłaca się zobowiązania spółki, a na niewymagalne zobowiązania lub sporne – pozostawia się odpowiednie sumy. Resztę majątku dzieli się między wspólników stosowanie do postanowień zawartych w umowie spółki. Jeżeli umowa tego nie reguluje – spłaca się udziały wniesione przez wspólników a nadwyżkę dzieli się tak jak zysk. Jeżeli majątku jest mniej niż zobowiązań – różnicę pokrywają wspólnicy w taki sam sposób jak w przypadku nadwyżki.
Po zakończeniu likwidacji likwidatorzy zgłaszają jej zakończenie i składają wniosek o wykreślenie spółki z rejestru. Z chwilą wykreślenia z rejestru następuje rozwiązanie spółki. Natomiast w przypadku postępowania upadłościowego spółka ulega rozwiązaniu po zakończeniu tego postępowania, również z chwilą wykreślenia z rejestru – wniosek o wykreślenie składa syndyk.
